In Nederland is het sinds 2014 mogelijk om de registratie van je geslacht op je geboorteakte te wijzigen: van man naar vrouw of van vrouw naar man. Voor mensen die zich niet identificeren als man of vrouw, is het wettelijk nog niet mogelijk om een neutrale geslachtsregistratie, aangeduid met een ‘X’, aan te vragen. Hoewel de wet eigenlijk geen mogelijkheid biedt, kunt u toch met behulp van een advocaat via de rechtbank om een neutrale registratie van uw geslacht aanvragen.
In dit artikel leg ik uit hoe dit proces werkt en waar u rekening mee moet houden.
Wat houdt een geslachtsregistratie in?
De geslachtsregistratie is het geslacht dat in de geboorteakte staat vermeld. Deze registratie komt ook terug op officiële documenten, zoals paspoort en identiteitskaart. Voor sommige mensen sluit deze registratie niet aan bij hoe zij zichzelf voelen. Een neutrale registratie kan helpen om deze discrepantie weg te nemen.
Op dit moment bestaat er (nog) geen wettelijke grondslag voor een wijziging van de geslachtsregistratie in een geboorteakte naar een “X” of een andere geslachtsneutrale aanduiding. Het is in beginsel aan de wetgever om hiervoor een voorziening te treffen. Er is daartoe al wel een initiatief genomen, maar dit heeft nog niet een wetgevingsproces in gang gezet. Wel is er sinds 4 mei 2021 een wetsvoorstel tot wijziging van de vermelding van het (vrouwelijk of mannelijk) geslacht in de geboorteakte aanhangig.
Het is op dit moment onduidelijk op welke termijn de inwerkingtreding van wetgeving over een neutrale geslachtsregistratie kan worden verwacht. De Hoge Raad heeft in 2022 besloten dat, zolang daarover nog geen wetgeving is, steeds aan de hand van de aard en de inhoud van het verzoek tot een neutrale geslachtsregistratie, zal moeten worden beslist. Inmiddels zijn er, ook na de uitspraak van de Hoge Raad, meerdere uitspraken door verschillende rechtbanken gedaan, waarin het verzoek tot het aanduiden van het geslacht in de geboorteakte met “X” is toegewezen.
Wie kan een registratie als ‘X’ aanvragen?
Het aanvragen van een ‘X’-registratie is bedoeld voor mensen die zich niet exclusief identificeren als man of vrouw.
Hoe werkt de procedure?
De procedure voor het wijzigen van uw geslachtsregistratie naar een ‘X’ verloopt via de rechtbank.
Een advocaat dient namens u een verzoekschrift in bij de rechtbank. Dit is de rechtbank van de gemeente waar u bent geboren. Bent u niet in Nederland geboren? Dan wordt het verzoekschrift ingediend bij de rechtbank Den Haag.
In dat verzoekschrift moet goed uitgelegd worden, dat uwgeslachtsregistratie niet overeenkomt met hoe u uzelf identificeert en dat u een neutrale registratie wenst. Een verklaring van een deskundige is daarvoor niet verplicht. Wel kan die helpend zijn om uw verzoek beter te onderbouwen.
Wanneer u hinder ondervindt van uw huidige voornaam, kunt u desgewenst in dezelfde procedure de rechter ook vragen om een voornaamswijziging, bijvoorbeeld de wijziging naar een voornaam die meer past bij uw neutrale genderbeleving.
De ambtenaar van de burgerlijke stand en soms ook de Officier van Justitie krijgen van de rechtbank de gelegenheid om op uw verzoek te reageren. Erna vindt er een mondelinge behandeling op de rechtbank plaats. Wanneer de ambtenaar van de gemeente en de Officier van Justitie geen bezwaren hebben en u stelt geen prijs op een zitting ten overstaan van de rechter, dan kan de rechter uitspraak doen zonder dat u voor de rechter hoeft te verschijnen. Hierin is de werkwijze van de rechtbank verschillend. Bij de rechtbank Rotterdam blijft meestal een hoorzitting in dat geval achterwege.
De goedkeuring en toewijzing van uw verzoek wordt in een uitspraak van de rechter schriftelijk vastgelegd. Na afloop van de hoger beroepstermijn van 3 maanden stuurt de rechtbank de uitspraak door naar de gemeente. Daar wordt dan uw geslachtsregistratie aangepast in uw geboorteakte naar een ‘X’. Vervolgens wordt deze wijziging doorgevoerd in de Basisregistratie Personen (BRP). Zodra u een nieuw legitimatiebewijs aanvraagt, is deze nieuwe registratie daarop zichtbaar.
De duur van de procedure is ongeveer 7 tot 9 maanden, vanaf datum indiening verzoekschrift tot wijziging van de registratie in uw geboorteakte. De exacte duur van de procedure hangt af onder andere van de vraag of er een hoorzitting op de rechtbank zal plaats vinden.
Wat zijn de kosten?
Voor het inschakelen van een advocaat betaalt u het honorarium van de advocaat. Wanneer u een relatief laag inkomen en/of vermogen heeft, heeft u wellicht recht op subsidie. Ons kantoor kan u daarover meer vertellen.
Houdt daarnaast rekening met de kosten van het opvragen van uw geboorteakte en een uittreksel uit de gemeentelijke basisadministratie. Ook dient u griffierecht aan de rechtbank te betalen.
Sommige gemeentes bieden een tegemoetkoming in de kosten. Meestal dekt deze vergoeding echter niet alle kosten. Informeer bij de gemeente of en welke welke vergoeding er mogelijk is.
Waarom een advocaat inschakelen?
Bij het indienen van het verzoekschrift geldt verplichte procesvertegenwoordiging door een advocaat. Zonder advocaat kunt u dus – volgens de huidige stand van de wetgeving – geen verzoek om een neutrale geslachtsregistratie indienen.
Daarnaast helpt de advocaat u om zo goed mogelijk te onderbouwen waarom die neutrale geslachtsregistratie voor u zo belangrijk is en toegewezen moet worden.
Neem contact op
Mr. Veken begeleidt u als advocaat begeleiden bij iedere stap van het proces en zorgt ervoor, dat alles juridisch correct verloopt.
Overweegt u een wijziging van je geslachtsregistratie naar ‘X’ en heeft u vragen over de procedure? Neem dan gerust contact met mij op. Ik sta klaar om u te helpen en samen zoeken we naar de beste oplossing voor uw situatie.
Voor meer informatie over genderdiversiteit verwijs ik u graag naar de website: www.transgendernetwerk.nl.
Mr. Marieke Veken – 06-293.721.84
maart 2025